زبان شناسان زبانهاي رايج دنيا را در دستههاي مختلف طبقه بندي كردهاند ، و دو شاخه مهّم از اين خانواده زباني " هندو اروپايي" و "سامی" ميباشد .
هندو و اروپايي يكی از خانوادههاي مهم زبان بشري است كه اعضاي بسیاری از آن در سراسر اروپا و قسمت پهناوري از آسيا و آمريكا پراكنده شده است و شمار بازماندگان اين زبان مادر و اصلي بسيار است بطوري كه از صد زبان هم تجاوز ميكند.
از مهمترين زبانهاي اين گروه ( هندواروپايي ) يكی شاخه "هندو ايراني" است كه خود به دو دسته "هندی" و "ايراني" تقسيم ميشود ، شاخه ديگر، زبانهاي اروپايي است كه شامل يونايي ، آلباني ، ايتاليك ، هیتی، تخاري ، ارمني بالتي، الاوي سلتي و ژرمني ميباشد .
از شاخه زبانهاي ايتاليك كه در سرزمين ايتاليا رواج داشتند ، زبان لاتيني از همه مهمتر است كه ابتدا گويش خاص شهر رُم بود سپس در سراسر كشور رواج يافت و از طريق امپراتوري روم در اروپا متداول شد و از آن زبان٬ زبانهاي ايتاليايي ، ساردي ، فرانسوي ، اسپانيايي پرتغالي و روماني را ميتوان نام برد .
از خانواده ديگر زباني دنيا،زبان سامی است که در قسمت وسيعي از جهان از جمله
سرتاسر شبه جزيره عربستان ،سوريه، لبنان ، فلسطين ، عراق ، اردن ، و آفريقاي شمالي از مصر تا مراكش و نيز حبشه ، سومالي و ارتيره رواج دارد.این خانواده خود به دو شاخه اصلی سامی و حامی تقسیم می شود.شاخه سامی این زبان در دوران باستان شامل زبانهاي اكدي ( بابلي و آشوري ) آرامي ( سرياني )، عبري٬ فينيقي و كنعاني بوده است.
از مجموعه آنچه ذكر شد هندو ايراني مورد نظر ماست که زبان تاتي یا يه عبارت دقيقتر گويش تاتي از آن منشعب شده است٬ شاخه هندو ايراني زبان مشترک اجداد ایرانیان وهندوان است که همراه شاخه نورستانی که مدتها قبل از انها جدا شده بود زبان آريايي را تشكيل ميدهند و خود اين سه شاخه٬ از شاخه آريايي آغازين ( Proto-Aryan ) منشعب شده اند. از بين اين زبانها٬ ايراني از هندي جدا شده و شامل زبانهايي مي شود كه بنام زبانهاي ايراني در دنيا معروف اند . نياي فرضي زبانهاي ايراني زبان ايراني باستان است كه فارسي باستان از آن منشعب شده است و زبان فارسي ميانه پهلوي نيز ادامه طبيعي فارسي باستان ميباشد و فارسي دري و فارسي نو هم ادامه طبيعي زبان فارسي ميانه پهلوي ميباشند به طور كلي زبان فارسي كه امروزه بدان صحبت ميشود به ترتيب از :
دري < ميانه پهلوي < فارسي باستان < ايراني باستان< هندو ايراني
مشتق شده است.
منظور از زبان ايراني زباني نيست كه تابع نقشه جغرافيايي باشد بلكه يك تقسيم بندي زباني است . يعني درخارج از ايران فعلی نیز رواج دارد . از طرفي امكان دارد زبانی در ايران باشد ٬ مانند زبان تركي و عربي اما جز زبانهاي ايراني نباشد . حال بايد ديد تاتي جزء كدام دسته از زبانهاي ايراني است .
در يك دسته بندي كلي زبانهاي ايراني به دوسته شرقي و غربي تقسيم ميشوند آنچه شاخه غربي را از شاخه شرقي جدا كرده و باعث تمايز شده است نمكزارهاي بيآب و علف و خالي از سكنه دشت كوير و كوير لوت ميباشد. در گروه غربي گويشهای جنوبي ( ايراني جنوب غربي ، پارسي ) و شمالي ( ايراني شمال غربي ، پارتي ) و در گروه شرقي سغدي ، سكايي ختني قابل ذكرند . از گروه زبانهاي ايراني غربي شاخه شمالي (يا پارتي يا اشكالي )مهمترين شاخه ميباشد كه بسیاری از زبانهاي ايراني نو از آن مشتق شدهاند .و زبان تاتي نيز يكي از زبانهای شاخه ايراني غربي شمالي است و مانند ساير گويشهاي شمال غربي ( تالشي ، گيلكي ، مازندراني ، سمناني ) داراي ويژگيهايي است که آنها را از بقیه جدا می کند.
زبانهاي ايراني نو غربي ( مثل تاتي ، تالشي ، گيلكي ، كردي ، لري و.... ) ويژگيهاي مشتركي باهم دارند٬ در عين حال ويژگي مشتركي هم با شاخه شرقي دارند و مجموعه اينها با زبانهاي باستاني ايران( اوستايي٬ فارسي باستان ، سكايي و مادي)هم مشتركاتي دارند. و درنگاهی همه ی اینها با زبانهاي هندو اروپايي پراكنده و در سرتاسر جهان مثل انگليسي ، فرانسوي ، آلماني ، و. ... هم ويژگي مشتركي دارند . به همين خاطر است كه درمواقعي يك كلمه از گويشی ( مثلا تاتي ) در تالشی و گيلكي و لري يافت ميشود و گاهي در ادبيات فارسي واژههايي پيدا ميشود كه در تاتي باقي ماندهاند و يا مواقعي كلمه اي از زبان سنسکریت،سغدی٬پشتو ، انگليسي وفرانسوی با کلمات رایج در یک گویش مشترک می باشند٬ واین نشانگرآن است که احتمالا چنین واژه هايی محصول زمانی هستند که هنوز آنها از هم جدا نشده بودند.
مثلاً كلمه پدر Father مادر Mother دختر daughter و عدد هفت و سه و . . . در بين اكثر زبانهاي هندو اروپايي يكي است.